Trwa ładowanie...

Rewitalizacja to kompleksowy proces przemian społecznych, ekonomicznych, przestrzennych i technicznych służących wyprowadzeniu ze stanu kryzysowego najbardziej zdegradowanych obszarów.

Ustawa o rewitalizacji weszła w życie z dniem 18 listopada 2015 roku

Ustawa z dnia 9 października 2015 roku została ogłoszna w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 3 listopada 2015 roku, wchodząc w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, z wyjątkiem art. 37, wchodzącego w życie z dniem 1 stycznia 2016 roku.

Ustawa z dnia 9 października 2015 roku o rewitalizacji (PDF 860 KB).

Przebieg procesu legislacyjnego.

 

Konferencja „Ustawa o rewitalizacji. Szanse i wyzwania”

9 października 2015 roku odbyła się konferencja pt. „Ustawa o rewitalizacji. Szanse i wyzwania”, zorganizowana przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Związek Miast Polskich oraz Śląski Związek Gmin i Powiatów.

Wiceminister Paweł Orłowski, w tle prezentacja

Podczas konferencji zaprezentowano najistotniejsze uregulowania zawarte w ustawie o rewitalizacji uchwalonej przez Sejm tego samego dnia.

Ustawa, zachowująca fakultatywny charakter, ma na celu wprowadzenie ram formalnoprawnych przygotowania i prowadzenia procesów kompleksowej rewitalizacji obszarów zdegradowanych. W tym celu definiuje podstawowe pojęcia – przede wszystkim zaś samo pojęcie rewitalizacji. Ustanawia przygotowanie, koordynowanie i tworzenie warunków do prowadzenia rewitalizacji, a także jej prowadzenie w zakresie właściwości gminy, jako jej fakultatywne zadania własne. Reguluje zawartość i tryb powstawania gminnego programu rewitalizacji – jako podstawy prowadzenia przez gminy działań. Proponuje katalog zachęt dla gmin i innych interesariuszy procesów rewitalizacji, a w zasadach ogólnych wprowadza zasadę partycypacji dla większego uspołecznienia działań rewitalizacyjnych. Umożliwia również wprowadzenie Specjalnej Strefy Rewitalizacji i ustanowienie na jej obszarze szeregu rozwiązań prawnych wspomagających przeprowadzenie tego procesu. Ustawa przewiduje szereg zmian w ustawach odrębnych, w tym wprowadzenie dodatkowego instrumentu planowania przestrzennego dla obszarów zdegradowanych – miejscowego planu rewitalizacji (specjalnej formy miejscowego planu zagospodarowana przestrzennego). Wszystkie te rozwiązania mają na celu ułatwienie prowadzenia rewitalizacji w gminach.

W konferencji wzięło udział niemal 200 osób, przede wszystkim przedstawicieli urzędów miast, w tym prezydenci i burmistrzowie, a także architekci, urbaniści, przedstawiciele uczelni wyższych, przedsiębiorstw oraz urzędów marszałkowskich.

Prezentacja "Ustawa o rewitalizacji. Szanse i wyzwania" (PDF 355 KB)


Rewitalizacja stanowi proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych, prowadzony w sposób kompleksowy, poprzez zintegrowane działania na rzecz lokalnej społeczności, przestrzeni i gospodarki, skoncentrowane terytorialnie, prowadzone przez interesariuszy rewitalizacji na podstawie gminnego programu rewitalizacji.

Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju prowadzi prace nad przygotowaniem systemu wspierania rewitalizacji w Polsce. Jego elementami są m.in. ustawa o rewitalizacji, Narodowy Plan Rewitalizacji oraz Wytyczne w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020. Działania dotyczące rewitalizacji wpisują się także w szerszy kontekst działań Ministerstwa dotyczących polityki przestrzennej kraju, w szczególności Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010-2020Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, m.in. w zakresie:

  • przywrócenia i utrwalenia ładu przestrzennego,
  • przeciwdziałania suburbanizacji
  • optymalizacji gospodarowania przestrzenią i zasobami środowiskowymi, głównie poprzez nadanie priorytetu inwestycjom typu brownfield zamiast greenfield, głęboką przebudowę i adaptację zdegradowanych obiektów do pełnienia nowych funkcji, np. kulturalnych, rekreacyjnych, społecznych, gospodarczych oraz rekultywację terenów zdegradowanych na cele przyrodnicze. 

Rewitalizacja stanowi jeden z celów głównych, a także jeden z wątków tematycznych w przygotowywanym w Ministerstwie dokumencie Krajowa Polityka Miejska (PDF 2 MB).

Rewitalizacja w projekcie Krajowej Polityki Miejskiej

Dobrze prowadzona rewitalizacja powinna kłaść nacisk na kompleksowe, zintegrowane podejście do działań rewitalizacyjnych. Podejmowana interwencja musi być wieloaspektową odpowiedzią na lokalnie występujący kryzys. Ma stanowić zespół działań stawiających sobie za cel pełne przywrócenie do życia konkretnego obszaru tak, aby poprawie uległa jakość życia jego mieszkańców. Jednym z celów interwencji jest pomoc w zakresie odzyskania przez słabsze grupy społeczne zdolności do ich reintegracji na rynku pracy i uczestnictwa w sferze konsumpcji, kultury i rekreacji.  

Konieczne jest zerwanie z postrzeganiem rewitalizacji jako zbioru punktowych, oderwanych od siebie działań. Za słowem rewitalizacja nie może stać tylko „remont”. W działaniach MIiR prowadzonych na rzecz rewitalizacji wskazuje się na potrzebę prowadzenia skoordynowanych, zintegrowanych przedsięwzięć w różnej skali i o różnym zakresie, realizujących szerszą wizję odnowy miasta oraz wspierających powiązania przestrzenne z szerszym otoczeniem. Projekt wskazuje potrzebę aktywnego stymulowania udziału podmiotów prywatnych w interwencjach poprzez tworzenie instrumentów finansowych oraz zachęt dla przedsięwzięć prywatnych oraz takich, które będą mogły być realizowane w ramach formuły partnerstwa publiczno-prywatnego. 

Na poziomie krajowym uruchomione zostanie centrum wiedzy o rewitalizacji, które upowszechniać będzie wiedzę oraz doświadczenia zdobyte podczas realizacji projektów pilotażowych, w tym wdrażanych w formule ppp lub hybrydowej. Centrum wiedzy dostarczy wsparcie merytoryczne i doradcze dla samorządów i innych podmiotów w zakresie instrumentów finansowych, prawnych oraz organizacyjnych możliwych do zaadaptowania w działaniach rewitalizacyjnych.

Skala degradacji miast w Polsce może sięgać nawet 20 procent wszystkich obszarów miejskich. Taki stan wymaga szerokich i wieloaspektowych działań w kierunku wyprowadzania z kryzysu tych obszarów, wyrównywania ich szans rozwojowych w porównaniu z innymi obszarami. Rewitalizacja stanowi jeden z ważnych wątków KPM, ale konieczne jest podejmowanie działań w szerszym zakresie - wprowadzanie pewnych rozwiązań legislacyjnych, informacyjnych i organizacyjnych, a także rozbudowa narzędzi i instrumentów.

System wsparcia rewitalizacji

Rewitalizacja jest jednym z priorytetów działania Rządu. Rolą władz centralnych jest umożliwianie i upowszechnianie działań rewitalizacyjnych w najbardziej zdegradowanych obszarach miast, różnej wielkości i o różnej skali problemów. Dlatego na poziomie krajowym zidentyfikowana została potrzeba rozwijania ram prawnych oraz inicjowania efektywnych rozwiązań systemowych i wzbogacania palety źródeł finansowania, a także upowszechniania wiedzy i modelowego prowadzenia rewitalizacji.

Na system wsparcia rewitalizacji składają się filary obejmujące: rozwiązania legislacyjne polegające na zmianach obowiązujących regulacji oraz stworzeniu nowych regulacji; instrumenty wspierania rewitalizacji, obejmujące szczególnie włączanie działań w ramach poszczególnych polityk publicznych w realizację kompleksowych, zintegrowanych programów rewitalizacji (poprzez mechanizmy preferencji, terytorialne różnicowanie instrumentów itd.). Dotyczy to takich sfer jak np. mieszkalnictwo, ochrona środowiska, edukacja, rynek pracy, ochrona zabytków, kultura, sport itd.; finansowanie działań w ramach kompleksowych programów rewitalizacji; informacja i wsparcie merytoryczne, obejmujące m.in. projekty pilotażowe w zakresie rewitalizacji, będące wsparciem dla samorządów poprzez wypracowanie modelowych rozwiązań w prowadzonych przedsięwzięciach rewitalizacyjnych, z których bazy korzystać będą mogli zainteresowani interesariusze rewitalizacji.

W systemie wsparcia rewitalizacji wskazywana jest konieczność powiązania procesu rewitalizacji ze wszystkimi politykami gminy, m.in. poprzez uwzględnianie interwencji w zakresie przekształceń terenu oraz koordynację programów rewitalizacji z gminnymi dokumentami planowania przestrzennego, polityką społeczną, mieszkaniową czy lokalnymi dokumentami strategicznymi.

Przygotowane robocze założenia Narodowego Planu Rewitalizacji (PDF 229 KB), upublicznione i dyskutowane podczas III Kongresu Rewitalizacji Miast w Krakowie w czerwcu 2014 roku,zostały zaprojektowane jako zestaw rozwiązań na rzecz stworzenia korzystnych warunków do prowadzenia skutecznej rewitalizacji, w odniesieniu do przygotowanej przez samorząd gminy diagnozy lokalnych potrzeb i potencjałów. W założeniach NPR wskazano na koniecznośc podejmowania działań w wielu płaszczyznach, obejmujących m.in. zmiany legislacyjne, narzędzia, informację i edukację oraz instrumenty finansowe. Mówi o kierunkach zmian, które stworzą przyjazne warunki dla prowadzenia rewitalizacji w Polsce oraz upowszechnią i usystematyzują jej prowadzenie. Rozwiązania zawarte w założeniach Narodowego Planu Rewitalizacji stanowią jeden z głównych elementów systemu wsparcia rewitalizacji.

Horyzont czasowy systemu wsparcia rewitalizacji to 2023 rok. Wyznaczenie go związane jest z jednej strony z dużymi środkami dostępnymi dla Polski z budżetu UE na lata 2014-2020, a z drugiej umożliwi zbudowanie mocnych podstaw dla krajowych instrumentów, które będą nabierały coraz większego znaczenia w miarę ubywania środków UE. 

Wytyczne w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020

Na szeroko rozumiane działania rewitalizacyjne na lata 2014-2020 przewidziano co najmniej 25 mld zł, z czego ok. 22 mld zł będzie pochodzić z programów unijnych, a ok. 3 mld ze środków budżetu państwa oraz budżetów samorządów. Dla działań rewitalizacyjnych finansowanych ze środków UE ważnym odniesieniem są horyzontalne Wytyczne Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020. Adresatami Wytycznych są instytucje zarządzające regionalnymi i krajowymi programami operacyjnymi. Charakter Wytycznych jest ramowy, co oznacza, że instytucje zarządzające poszczególnymi programami operacyjnymi mogą opracować własne szczegółowe wytyczne w zakresie programów oraz procedur wyboru projektów rewitalizacyjnych. 

W Wytycznych sformułowano warunki, jakie muszą spełnić projekty rewitalizacyjne, by zostały zakwalifikowane do wsparcia ze środków z UE, a tym samym otrzymywały preferencje (ułatwienia w konkursach, szansa na pozakonkursowe nabory, profilowanie kryteriów wyboru projektów). Szczególny nacisk został położony na odpowiednim przygotowaniu programów rewitalizacji, aby w sposób kompleksowy (łączący sferę społeczną, gospodarczą, infrastrukturalną i środowiskową) i skoordynowany wyprowadzać obszary zdegradowane z zapaści oraz podnieść jakość życia osób mieszkających na nich. Głównym źródłem finansowania projektów rewitalizacyjnych (wynikających z programów rewitalizacji) są środki regionalnych programów operacyjnych (EFRR i EFS), natomiast wsparcie z krajowych programów operacyjnych jest uzupełniające i odbywa się głównie poprzez formułowanie preferencji dla projektów wynikających z programów rewitalizacji.

Wytyczne w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 weszły w życiem 3 lipca 2015 r.

Ustawa o rewitalizacji

Powstająca w Ministerstwie ustawa o rewitalizacji stworzy ramy prawne dla rewitalizacji w Polsce, których obecnie brakuje, a także, poprzez zawarte w niej regulacje , zachęcać będzie coraz więcej samorządów do prowadzenia tego procesu. Projektowane zapisy uporządkują dzisiejsze pojmowanie rewitalizacji. Powinna być ona dobrze zaplanowana i uwzględniać sferę społeczną, gospodarczą i przestrzenną. Nie będzie jedynie remontem, modernizacją czy odbudową, a kompleksowym, wielowymiarowym procesem, którego głównym celem jest trwałe podniesienie jakości życia na obszarze zdegradowanym. Musi więc zawierać dopasowane do danego miejsca działania aktywizacyjne, edukacyjne, kulturalne, integrujące lokalną społeczność.

Rząd przyjął założenia ustawy o rewitalizacji (PDF 633 KB) 24 marca 2014 roku.

30 czerwca 2015 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o rewitalizacji, a 23 lipca 2015 roku projekt ustawy o rewitalizacji przyjął Sejm.

9 października 2015 roku Sejm rozpatrzył poprawki Senatu (PDF 272 KB). 12 października 2015 roku ustawa została przekazana Prezydentowi RP do podpisu. Prezydent RP podpisał ustawę 27 października 2015 roku.

3 listopada 2015 roku została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (PDF 860 KB). Z dniem 18 listopada 2015 roku weszła w życie.

Przebieg procesu legislacyjnego.

Jednym z istotniejszych elementów ustawy jest uregulowanie kwestii dotyczących gminnych programów rewitalizacji (GPR). Będą one podstawowym narzędziem prowadzenia rewitalizacji, zapewniającym jej kompleksowość oraz działania w ścisłej współpracy ze społecznością lokalną (a także realizowanych przez nią samą). Jego podstawą powinno być wyznaczenie obszarów wymagających działań oraz przedstawienie całościowej strategii ich prowadzenia.

Innym rozwiązaniem  wzmacniającym uczestnictwo mieszkańców w procesach rewitalizacji jest przewidziana w ustawie instytucja Komitetu Rewitalizacji, czyli forum opiniującego i doradczego, w skład którego wejdą przedstawiciele gminy i lokalnej społeczności. Komitet będzie współpracował z samorządem w czasie przygotowania i realizacji procesu rewitalizacji.

Założenia ustawy przewidują także dwa specjalne rozwiązania ułatwiające prowadzenie rewitalizacji w gminie. Nie będą one obowiązkowe – będą mogły być stosowane w zależności od potrzeb i charakterystyki zaplanowanych działań. Są nimi:

  • utworzenie na obszarach rewitalizowanych Specjalnej Strefy Rewitalizacji (SSR). Status SSR umożliwi korzystanie ze szczególnych udogodnień (np. możliwość przyznania dotacji na remonty budynków), a także uprości procedury administracyjne związane z realizacją GPR;
  • uchwalenie miejscowego planu rewitalizacji (szczególna forma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego), który będzie podstawą realizacji przekształceń urbanistycznych oraz prac inwestycyjno-budowlanych ujętych w GPR. Regulacje cechujące tę specjalną postać planu miejscowego to np. możliwość zawarcia w planie miejscowym koncepcji urbanistycznych czy przypisania do nieruchomości szczegółowych warunków realizacji inwestycji przewidzianych w planie.

Prace nad projektem ustawy o rewitalizacji prowadzone były przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju z udziałem przedstawicieli miast, organizacji społecznych, urbanistów, ekspertów, organizacji samorządowych. Postanowienia przyjętego przez Radę Ministrów projektu ustawy są w znacznej mierze efektem tej współpracy. Niektóre rozwiązania projektowanej ustawy wynikają także z propozycji zawartych w samorządowym projekcie ustawy o rewitalizacji.

Projekty pilotażowe

Ministerstwo prowadzi również pilotaże tak, aby wypracować modelowe rozwiązania dotyczące rewitalizacji. Projekty pilotażowe realizowane są w Łodzi, Wałbrzychu i Bytomiu (miasta te zostały wymienione w Umowie Partnerstwa). Wynikami działań będą wzorcowe dokumenty, rozwiązania i techniki, dobre praktyki itp. Zostaną one sukcesywnie udostępniane w ramach Centrum Wiedzy o Rewitalizacji, aby służyć wszystkim gminom planującym i prowadzącym rewitalizację.

Z przebiegiem, efektami oraz produktami projektu pilotażowego w zakresie rewitalizacji, realizowanego w mieście Łodzi, można zapoznać się na stronie internetowej Łódzkiego Lokalnego Centrum Wiedzy o Rewitalizacji www.centrumwiedzy.org.

Konkurs na modelową rewitalizację

Ministerstwo realizuje działania służące wypracowaniu modelowych rozwiązań w obszarze rewitalizacji w trybie konkursowym. Ogłoszony został konkurs na modelową rewitalizację dla jednostek samorządu terytorialnego (gmin posiadających status miasta) planujących przedsięwzięcia rewitalizacyjne w procesie opracowywania programów rewitalizacji i modelowych, pilotażowych działań w zakresie rewitalizacji na obszarach miejskich. Obecnie trwa I etap, w ramach którego 57 wybranych miast otrzymuje wsparcie szkoleniowe i eksperckie w zakresie właściwego, zgodnego z dokumentami rządowymi, prowadzenia efektywnej rewitalizacji. Zaplanowano w sumie sześć warsztatów tematycznych, jak również przewidziano doradztwo ekspercie w zakresie rewitalizacji. W II etapie wybranych zostanie ok. 20 miast, które otrzymają dotacje na opracowanie lub zaktualizowanie programów rewitalizacji, tak aby były one "modelowymi". Szczegóły dotyczące konkursu można znaleźć na stronie Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna.

 

Zestawienie najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi do ustawy o rewitalizacji

18 listopada 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. poz. 1777), która stanowi pierwszy akt prawny poświęcony w całości ważnemu zagadnieniu rewitalizacji. Ustawa wprowadza nowe rozwiązania, które mają uporządkować proces rewitalizacji, zdefiniować najważniejsze pojęcia i zagadnienia, a także wprowadzić jednolitą ścieżkę proceduralną dla tworzenia gminnych programów rewitalizacji.

Niniejszy zestaw najczęstszych pytań i odpowiedzi do ustawy o rewitalizacji ma za zadanie przybliżyć stosowanie tego aktu i wyjaśnić najbardziej złożone zagadnienia. Zestaw pytań i odpowiedzi będzie z czasem poszerzany o odpowiedzi na kolejne pojawiąjące się wątpliwości i zagadnienia, które sprawiają trudności interpretacyjne.

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE, CZYLI JAK SPRAWNIE "WEJŚĆ" W USTAWĘ O REWITALIZACJI?

Gmina prowadzi działania na podstawie lokalnego programu rewitalizacji. W jaki sposób możemy szybko skorzystać z rozwiązań ustawy?

Ustawa o rewitalizacji wchodzi w życie w sytuacji, gdy od ponad 20 lat szereg polskich gmin realizuje programy wyprowadzania obszarów zdegradowanych ze stanu kryzysowego. Najczęściej podstawą do realizacji tych działań jest uchwała rady gminy, nosząca nazwę lokalnego (gminnego, miejskiego) programu rewitalizacji (odnowy). Jednym z założeń ustawy jest umożliwienie kontynuowania rozpoczętych procesów rewitalizacji. Dlatego przewidziano możliwość zastosowania specjalnej procedury przekształcenia obecnie realizowanego programu w gminny program rewitalizacji (GPR), o którym mowa w ustawie. Pozwoli to na zastosowanie wszystkich narzędzi w niej przewidzianych.

Zgodnie z art. 52 ustawy, zastosowanie tej procedury możliwe jest w przypadku spełnienia dwóch warunków. Po pierwsze, w dniu wejścia w życie ustawy gmina realizuje (uchwalony przez radę gminy) program rewitalizacji zawierający działania służące wyprowadzeniu obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysowego. Po drugie, program ten zawiera co najmniej (1) opis procesu wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów gminy oraz (2) diagnozę pozwalającą na wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji.

Diagnoza, o której mowa powyżej powinna umożliwiać stwierdzenie, które obszary w gminie spełniają kryteria obszarów zdegradowanych (art. 9 ustawy) oraz obszarów rewitalizacji (art. 10). Diagnoza ta nie musi wskazywać tych obszarów konkretnie, lecz musi nadawać się do wykorzystania w procesie formułowania wniosku o wyznaczenie obszarów w drodze uchwały rady gminy.

Dysponując takim programem, niezależnie od jego nazwy, gmina może przystąpić do procedury, której celem jest uchwalenie gminnego programu rewitalizacji w szczególnym trybie. Rozpoczyna go uchwalenie, na podstawie treści zawartych w realizowanym programie, obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji. Przyjęcie tej uchwały następuje na warunkach określonych w art. 11 ustawy. Oznacza to, że do wniosku należy załączyć wskazanie granic tych obszarów wykonane na mapie w skali co najmniej 1:5000, sporządzonej z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej, a w przypadku jej braku – z wykorzystaniem treści mapy ewidencyjnej w rozumieniu ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Nie załącza się jednak diagnoz, o których mowa w art. 11 ust. 2 ustawy, gdyż podstawą do wyznaczenia obszarów są informacje diagnostyczne zawarte w przekształcanym programie rewitalizacji.

Wójt nie jest również zobowiązany do przeprowadzenia konsultacji społecznych wniosku o wyznaczenie obszarów, jednak w zależności od lokalnych uwarunkowań, ich przeprowadzenie może przyczynić się do większej społecznej akceptacji dla zaproponowanych rozwiązań.

Po przyjęciu uchwały w sprawie wyznaczenia obszarów, wójt dokonuje przekształcenia obowiązującego programu w GPR. Od strony technicznej przekształcenie to nie musi polegać na napisaniu projektu GPR od nowa, lecz jedynie na dostosowaniu treści realizowanego programu do wymogów stawianych GPR, określonych w art. 15 ustawy. Dostosowanie nie oznacza również np. konieczności zmiany układu treści programu, gdyż ustawa nie nakłada wymogów dotyczących kolejności umiejscowienia treści w GPR (wymogi redakcyjne). Tak zmodyfikowany projekt poddaje się konsultacjom społecznym (na warunkach określonych w art. 6 ustawy), następnie wprowadza zmiany wynikające z przeprowadzonych konsultacji oraz przedstawia radzie gminy do uchwalenia.

Niezbędna będzie również strategiczna ocena oddziaływania na środowisko modyfikowanego programu, przeprowadzana na podstawie art. 46-47 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko – wynika to z przepisów tej ustawy.

Uchwalenie przez radę gminy GPR w opisanym wyżej trybie rodzi takie same skutki jak uchwalenie GPR na podstawie art. 17 ustawy. Pozwala zatem na podjęcie dalszych kroków przewidzianych ustawą, w tym przede wszystkim ustanowienie Specjalnej Strefy Rewitalizacji i uchwalenie miejscowych planów rewitalizacji.

Zastosowanie tej procedury nie jest możliwe dla programów rewitalizacji, które uchwalono po dniu wejścia w życie ustawy.

Gmina jest w trakcie uchwalania lokalnego programu rewitalizacji. Co zrobić, aby móc jak najszybciej skorzystać z rozwiązań ustawowych?

Ustawa nie przewiduje szczególnej procedury uchwalenia GPR dla projektów programów rewitalizacji, które w dniu jej wejścia w życie nie obowiązują, lecz są w trakcie procedury uchwalania. W przypadku zatem, gdy gmina do dnia wejścia w życie ustawy nie zdążyła uchwalić programu rewitalizacji (innego niż GPR), będzie musiała zastosować procedurę, o której mowa w art. 17 ustawy (wcześniej wyznaczając w drodze uchwały obszar zdegradowany i obszar rewitalizacji). Nie oznacza to jednak, że sporządzenie projektu GPR – najbardziej czasochłonna czynność – następować ma od nowa. W pracach nad projektem GPR możliwe jest wykorzystanie dokumentu, który procedowany był w momencie wejścia w życie ustawy. Dlatego też gmina, planując docelowo korzystanie z rozwiązań ustawowych, przygotowując program rewitalizacji (inny niż GPR) powinna starać się uwzględnić w jak największym stopniu merytoryczne wymogi ustawy – zarówno w treści programu, jak również w podejściu do wypracowania tych treści w formule pogłębionej partycypacji społecznej. Ułatwi to potem proces „przejścia” ze starego programu rewitalizacji na nowy GPR – zmniejszy ryzyko koniecznych zmian (np. w wyniku udziału społeczeństwa, jeśli wcześniej realizowano w niewystarczającym zakresie).

Nie chcemy prowadzić rewitalizacji o oparciu o ustawę. Czy możemy nie wprowadzać do lokalnego programu rewitalizacji żadnych zmian?

Zgodnie z art. 52 ustawy gmina, która obecnie prowadzi działania rewitalizacyjne w oparciu o program rewitalizacji (inny niż GPR), może je kontynuować do 31 grudnia 2023 r. Po tej dacie ustawa przewiduje obowiązek uchwalenia GPR w przypadku, gdy gmina zamierza nadal prowadzić rewitalizację lub dopiero zaczyna jej prowadzenie.

Po 31 grudnia 2023 r. gmina, która posiada program rewitalizacji inny niż GPR, uchwalony przed dniem wejścia w życie ustawy, nadal będzie uprawniona do skorzystania z szybciej ścieżki przekształcenia tego programu w GPR (art. 52 ustawy).

Oczywiście prowadzenie rewitalizacji na podstawie programu innego niż GPR konsekwentnie nie pozwala na zastosowanie któregokolwiek z narzędzi ustawowych (wyznaczenia w drodze uchwały obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji, Specjalnej Strefy Rewitalizacji, miejscowego planu rewitalizacji).

Prowadzenie rewitalizacji bez korzystania z rozwiązań ustawowych (bez uchwalania GPR) nie jest za to przeszkodą do aplikowania o środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej. W przypadku, w którym gmina chce się ubiegać o otrzymanie środków unijnych na projekty rewitalizacyjne musi opracować program rewitalizacji zgodny z wymaganiami wynikającymi z Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 (co do zasady – w aspekcie merytorycznym są to wymogi tożsame do ustawowych, jednak uproszczone są kwestie proceduralne), oraz z wymaganiami i wytycznymi, które zostaną przyjęte przez Instytucje Zarządzające poszczególnymi RPO.

Ustawa weszła już w życie, a mimo to chcemy uchwalić program rewitalizacji niebędący GPR w rozumieniu ustawy.

Po dniu wejścia w życie ustawy możliwe jest uchwalenie programu rewitalizacji innego niż GPR, w oparciu o ustawę o samorządzie gminnym.

W przypadku, gdy gmina zdecyduje się w przyszłości na korzystanie z narzędzi ustawowych, będzie musiała uchwalić GPR, bez możliwości skorzystania z art. 52 ustawy. W takim przypadku jednak gmina dysponuje gotowymi materiałami analitycznymi, które powinny znacznie przyspieszyć procedurę sporządzania projektów dokumentów oraz ich uchwalania.

Czy w gminie mogą obowiązywać dwa programy rewitalizacji?

W gminie nie mogą obowiązywać dwa programy rewitalizacji. Dotyczy to zarówno braku możliwości dla obowiązywania dwóch GPR, jak i dla równoległego obowiązywania GPR z programem rewitalizacji uchwalanym na podstawie ustawy o samorządzie gminnym.

Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa – dotyczy to również organów gminy. Przepisy przejściowe ustawy wyznaczają dopuszczalny zakres prowadzenia działań rewitalizacyjnych poza reżimem ustawy wskazując, że możliwa jest ich kontynuacja do 31 grudnia 2023 r. Interpretacja tego przepisu w świetle przytoczonej zasady legalizmu prowadzi do wniosku, że nie jest możliwe wykonywanie przez gminę zadań publicznych w dziedzinie rewitalizacji w zakresie szerszym niż w nim określony.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym nie zabrania gminom wydawać uchwał, dla których brak jest wyraźnej podstawy prawnej w przepisach ustawowych. Wynika to w domniemania kompetencji gminy w realizacji zadań zaspokajających potrzeby zbiorowe wspólnoty (art. 7 ustawy o samorządzie gminnym). Na podstawie tego domniemania możliwe było dotychczasowe wykonywania zadań rewitalizacyjnych, mimo że rewitalizacja nie była wprost wymieniona w katalogu zadań własnych gminy. Domniemanie kompetencji gminy nie oznacza jednak, że gmina może w sposób dowolny realizować te zadania publiczne, które ustawodawca uregulował w sposób szczegółowy w ustawach. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby, że gmina uprawniona jest np. do uchwalania obok studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego innego dokumentu wyznaczającego jej strategię przestrzenną – i realizowanie tych dokumentów równolegle, zależnie od uznania organów gminy.

Należy podkreślić, że każda uchwała rady gminy – także w sprawie GPR oraz w sprawie przyjęcia innego programu rewitalizacji, stanowi przejaw woli organu uchwałodawczego gminy odnośnie sposobu jej funkcjonowania. Charakter prawny uchwały rady gminy jest różny w zależności od mocy, jakie nadają im przepisy ustaw – mogą one prawnie wiązać mieszkańców (akty prawa miejscowego) lub wyłącznie wójta gminy (akty kierownictwa wewnętrznego). Uchwała rady gminy stanowią sformalizowany tryb wypowiedzi organu uchwałodawczego, w drodze którego organ ten przejawia swoją wolę, adresując go co najmniej do wójta gminy, który zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wykonuje uchwały rady gminy.

W tej sytuacji przyjęcie przez gminę dwóch sprzecznych uchwał w tym samym zakresie, niezależnie od ich podstaw prawnych, jest niedopuszczalne, bowiem nie pozwala organowi wykonawczemu na ich wykonanie. Ustawa o rewitalizacji nie przewiduje możliwości jej zastosowania na części obszaru gminy, nakazując wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na podstawie analiz, którymi objęty jest cały obszar gminy – tym samym nie pozwala na wyłączenie części tego obszaru i uznanie, że prowadzone na nim będą inne działania rewitalizacyjne.

Gmina wyznaczyła obszar spełniający przesłanki obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji w innym dokumencie, np. studium albo strategii rozwoju. Czy ma to znaczenie?

Podstawowym trybem wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji jest przeprowadzenie przez gminę analiz negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ustawy, a następnie sformułowanie na podstawie tych analiz propozycji wyznaczenia tych obszarów i przedstawienie jej – wraz z analizami – radzie gminy celem podjęcia decyzji. Tryb ten opisany jest w art. 11 ustawy.

Jeżeli w innym dokumencie strategicznym gminy znajduje się opis obszarów, które spełniają przesłanki obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji, to możliwa jest rezygnacja z ponownego przeprowadzania analiz i przedstawienie informacji w tym zakresie we wniosku o formalne wyznaczenie tych obszarów w drodze uchwały. Tryb ten reguluje art. 12 ustawy. Należy jednak podkreślić kilka wymogów, które umożliwiają skorzystanie z tego trybu:

  1. Przede wszystkim wyznaczenie obszaru musi nastąpić w dokumencie strategicznym gminy przyjmowanym uchwałą rady gminy. Ustawa wprost wymienia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w gminie, może to być jednak strategia rozwoju gminy, strategia przestrzenna, strategia rozwiązywania problemów społecznych itd. Możliwe jest również wskazanie kilku takich dokumentów łącznie, jeżeli pozwalają one na wyznaczenie obszarów.
  2. Dane zawarte w tych dokumentach muszą pozwalać na wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na podstawie przesłanek, o których mowa w art. 9 i 10 ustawy. Muszą to zatem być dane dotyczące negatywnych zjawisk i ich koncentracji w rozumieniu powołanych przepisów.
  3. Informacja załączana do wniosku o wyznaczenie obszarów powinna w sposób pełny i jednoznaczny wskazywać na dokumenty, na podstawie których oparto wniosek, w tym na zawarte w nich dane – tak, aby możliwa była weryfikacja poprawności decyzji gminy. Należy bowiem pamiętać, że uchwała w sprawie wyznaczenia obszarów stanowi akt prawa miejscowego wiążący jednostki – z tego powodu podlega kontroli legalności przez wojewodę oraz sądy administracyjne. Sprawowanie tej kontroli nie będzie możliwe jeżeli gmina nie przedstawi przesłanek podjęcia danego rozstrzygnięcia.

Funkcjonuje u nas już Komitet Rewitalizacji. Czy po wejściu w życie ustawy trzeba będzie powołać go od nowa?

Tak. Procedura powoływania Komitetu Rewitalizacji szczegółowo opisana jest w ustawie, nie można zatem przyjąć, że obecnie działający komitet staje się z urzędu (lub wskutek np. zarządzenia wójta) Komitetem Rewitalizacji. Wszystkie czynności opisane w art. 7 ustawy należy zatem przeprowadzić niezależnie od tego, czy w gminie funkcjonuje ciało doradcze w zakresie rewitalizacji, nawet jeżeli nazwane jest „komitetem rewitalizacji”.

Czy decyzje Komitetu Rewitalizacji są wiążące?

Decyzje, opinie, rozstrzygnięcia Komitetu Rewitalizacji nie mają charakteru wiążącego dla żadnego z organów gminy ani innych osób. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, pełni on funkcję opiniodawczo-doradczą. Komitet Rewitalizacji nie ponosi również odpowiedzialności za przebieg procesu rewitalizacji, ani nie dzieli tej odpowiedzialności z żadnym innym organem.

Obszar, który zamierzamy poddać działaniom rewitalizacyjnym jest pokryty planami miejscowymi. Co zrobić, aby móc skorzystać z rozwiązań miejscowego planu rewitalizacji?

Miejscowy plan rewitalizacji (MPR) został w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzony jako szczególna forma planu miejscowego. Nie funkcjonuje on zatem „obok”, równolegle z planem miejscowym, lecz w przypadku uchwalenia – zastępuje go. W przepisie art. 37f ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: upzp) przesądzono, że w przypadku gdy dla danego obszaru uchwalono GPR, możliwe jest uchwalenie MPR nie tylko jako nowego planu, lecz również w formie nowelizacji obowiązującego planu miejscowego. Nowelizacja ta polegać będzie na dodaniu do planu regulacji, które mogą być wprowadzone wyłącznie w MPR, np. w zakresie koncepcji organizacji ruchu na drogach publicznych. Zmiana planu w tym zakresie następować będzie w procedurze opisanej w upzp (art. 17 i nast.), lecz z uwzględnieniem odmienności proceduralnych cechujących MPR, m.in. w zakresie udziału w procedurze Komitetu Rewitalizacji i szerszym zakresie opiniowania dokumentacji (reguluje to art. 37j upzp).

DIAGNOZA, OBSZAR REWITALIZACJI, PROJEKT REWITALIZACYJNY

Czy diagnoza musi być przygotowana w formie jednego dokumentu?

Diagnoza obszaru zdegradowanego może przyjąć zarówno formę jednego dokumentu opracowanego na potrzeby GPR, jak również stanowić zbiór opracowań tematycznych przygotowanych pierwotnie w innym celu. Należy jednak upewnić się, że prezentowane w zbiorze treści są czytelne i kompleksowo wyczerpują tematykę wyznaczania obszarów zdegradowanych. Konieczne jest również zapewnienie czytelności opracowania. Do wniosku o wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji (art. 11 ust. 2 ustawy) dołącza się w takim wypadku diagnozę w formie zbioru dokumentów. Do wniosku można również dołączyć diagnozę przygotowaną pierwotnie dla innego dokumentu (np. strategii rozwoju gminy). Treść diagnozy w każdym wypadku musi pozwalać na wyznaczenie obszarów zdegradowanego i rewitalizacji zgodnie z wymogami ustawy.

Czy prowadzenie rewitalizacji ogranicza się do obszarów miejskich czy jednak może dotyczyć także obszarów wiejskich?

Jak pokazują liczne badania dotyczące skali zjawisk kryzysowych i potrzeb rewitalizacyjnych obszarów zdegradowanych, rewitalizacja dotyczy przede wszystkim obszarów miejskich (gmin miejskich). Niemniej jednak, rozwiązania ustawowe jaki i podejście do rewitalizacji wskazane w Wytycznych umożliwia prowadzenie rewitalizacji także na obszarach wiejskich.

Jak zapewnić koncentrację terytorialną w rewitalizacji?

Jedną z ważniejszych zasad w rewitalizacji jest zasada koncentracji terytorialnej. Jak pokazują badania ewaluacyjne, rozproszenie terytorialne działań i interwencji w zakresie rewitalizacji w przeszłości nie zawsze przynosiło oczekiwane rezultaty. Realizowane pojedyncze projekty, rozproszone na dużym obszarze, pozostały nieraz bez wpływu na rzeczywistą i trwałą zmianę strukturalną szeroko delimitowanych obszarów zdegradowanych. Potrzeba ograniczenia terytorialnego obszaru rewitalizacji wiąże się przede wszystkim z ograniczonością dostępnych zasobów, zwłaszcza finansowych, a jak wiemy potrzeby są ogromne. Zapewnieniu koncentracji terytorialnej służy wprowadzenie ograniczeń w postaci maksymalnie 20% powierzchni gminy oraz maksymalnie 30% ludności. W efekcie gminy muszą podejść do rewitalizacji jako przemyślanej i kompleksowej interwencji na obszarze najbardziej tego potrzebującym (hierarchizacja potrzeb). Zatem o wyborze obszaru rewitalizacji decydować ma silna koncentracja negatywnych zjawisk oraz istotne znaczenie tego obszaru dla rozwoju lokalnego.

Zarówno Wytyczne, jak i ustawa dopuszczają nieciągłości przestrzenną obszaru rewitalizacji (wyodrębnienie podobszarów rewitalizacji). Jednak należy mieć na uwadze ryzyko zbytniego rozproszenia i rozczłonkowania obszaru rewitalizacji, co może mieć wpływ na obniżenie skuteczności interwencji. Reasumując, należy rozważnie planować liczbę obszarów i wyznaczać dodatkowe obszary tylko na podstawie gruntowanego i pełnego uzasadnienia.

Art. 10 ust. 3 ustawy umożliwia włączenie do obszaru rewitalizacji terenów niezamieszkałych, które wykazują się pozostałymi formami degradacji wymienionymi w art. 9 ust 1 pkt 1-4 ustawy, np. terenów poprzemysłowych, powojskowych albo pokolejowych. Takie włączenie może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy GPR przewiduje na terenach niezamieszkałych realizację przedsięwzięć rewitalizacyjnych, które bezpośrednio przyczyniają się do przeciwdziałania negatywnym zjawiskom społecznym obecnym w obszarze rewitalizacji. Wykluczone są działania, których celem jest zmiana funkcji obszarów niezamieszkałych, gdy nie niwelują one problemów społecznych obszaru rewitalizacji. Aspekt społeczny jest najważniejszym elementem projektów rewitalizacyjnych – musi znaleźć się wśród celów GPR i nie może być pomijany w żadnej części obszaru rewitalizacji.

Niektóre przedsięwzięcia rewitalizacyjne zawarte w GPR, ze względu na swoją charakterystykę mogą być realizowane również poza obszarem rewitalizacji. Ta regulacja, zawarta w art. 15 ust. 3 ustawy, umożliwia prowadzenie w ramach GPR tych projektów, których specyfika wymaga np. większej skali. Należy zauważyć, że również takie przedsięwzięcia muszą wypełniać zawarte w GPR cele rewitalizacji i oddziaływać bezpośrednio na obszar rewitalizacji, rozwiązując problemy społeczne i inne, określone na podstawie diagnozy w GPR.

Kiedy projekt można nazwać „projektem rewitalizacyjnym”?

Projekt staje się projektem rewitalizacyjnym, gdy wynika z programu rewitalizacji spełniającego wymagania Wytycznych lub spełniającego warunki ustawy. Wynikanie z programu rewitalizacji oznacza, że dany projekt jest do niego wpisany wprost lub mieści się w ramach określonych przez charakterystykę pozostałych rodzajów przedsięwzięć rewitalizacyjnych realizujących kierunki działań, mających na celu eliminację lub ograniczenie negatywnych zjawisk powodujących sytuacje kryzysową (logicznie powiązany z treścią i celami programu rewitalizacji). Pojęcie „projektu rewitalizacyjnego” porządkuje m.in. myślenie i postępowanie instytucji w zakresie finansowania ze środków unijnych. Ze względu na wielokierunkowość procesów rewitalizacji, a tym samym różnorodności obszarów interwencji w tym zakresie, konieczne jest nadanie projektom spełniającym powyżej wspomniane kryteria atrybutu „rewitalizacyjności”.

Czy preferencje w dostępie do środków unijnych dla projektów rewitalizacyjnych przewidziane są we wszystkich programach operacyjnych?

Zgodnie z Wytycznymi środki z Priorytetu Inwestycyjnego 9b (EFRR), które przewidziane są tylko w regionalnych programach operacyjnych, przeznaczone są wyłącznie na projekty rewitalizacyjne. W ramach pozostałych priorytetów inwestycyjnych (EFRR, EFS oraz FS), zarówno w regionalnych jak i krajowych programach operacyjnych, projekty rewitalizacyjne mogą liczyć na preferencje w dostępie do środków finansowych. Środki finansowe w ramach PROW oraz PO RYBY mogą także wspierać projekty rewitalizacyjne zgodnie z zasadami wynikających z obu programów, jednak Wytyczne nie przewidują obowiązku zagwarantowania w nich preferencji dla projektów rewitalizacyjnych, tak jak ma to miejsce w przypadku wskazanych priorytetów inwestycyjnych w programach operacyjnych wynikających z EFRR, EFS oraz FS.

Jak monitorować projekty rewitalizacyjne z poziomu wsparcia z funduszy europejskich?

Narzędziem ułatwiającym monitorowanie projektów rewitalizacyjnych wspieranych z funduszy europejskich jest Centralny System Informatyczny SL2014. Każda z instytucji zarządzających programem operacyjnym, w którym przewidziane jest wsparcie dla projektów rewitalizacyjnych, zobowiązana jest do wprowadzenia do słownika programowego systemu SL2014 dodatkowej wartości: „projekt rewitalizacyjny”. Dzięki temu będzie ułatwiony późniejszy proces monitorowania i raportowania informacji. Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że wartość „projekt rewitalizacyjny” otrzymują tylko te projekty, które wynikają z programów rewitalizacji, które zostały pozytywnie zweryfikowane przez instytucje zarządzające regionalnymi programami operacyjnymi zgodnie z wymaganiami zawartymi w Wytycznych.

ZMIANY W USTAWIE O PLANOWANIU I ZAGOSPODAROWANIU PRZESTRZENNYM WPROWADZONE USTAWĄ O REWITALIZACJI

Z dniem 18 listopada 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. poz. 1777). W przepisie art. 41 wprowadza ona zmiany w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2015 r. poz. 199 z późn. zm., dalej jako: upzp), które wchodzą w życie w tym samym terminie.

Czy nowe przepisy stosuje się do postępowań w przedmiocie uchwalenia bądź zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w gminie, toczących się w dniu wejścia w życie ustawy?

Tak. Zgodnie z utrwaloną wykładnią Trybunału Konstytucyjnego, nieuregulowanie przez prawodawcę kwestii przejściowych, pozwalających na stosowanie dotychczasowych przepisów do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie zmian ustawowych, oznacza zastosowanie zasady działania nowego prawa wprost („Milczenie ustawodawcy co do  reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne.” – wyrok w sprawie K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r., OTK-A 2006/10/149, Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522). W związku z tym wymogi stawiane studium w zmodyfikowanych przepisach obowiązują również w przypadku postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Inaczej mówiąc, że jeżeli w dniu 18 listopada 2015 r. toczyło się postępowanie w przedmiocie uchwalenia bądź zmiany studium, to należy projekt dokumentu dostosować do nowych wymogów.

Należy jednocześnie podkreślić, że omawiane zmiany w upzp jedynie precyzują wymogi stawiane projektowi aktu planowania przestrzennego, nie kształtując w tym zakresie zupełnie nowych regulacji. Uchwalone rozwiązania doprecyzowują obecnie obowiązujące przepisy poprzez wskazanie, jakie podstawowe elementy powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu potrzeb i możliwości rozwoju gminy (art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz ust. 5-7 upzp). Należy jednak zauważyć, że określanie i uwzględnianie tych potrzeb i możliwości w studium obowiązywało także przed wejściem w życie tych zmian, a wskazane w nowelizacji ustawy analizy przeprowadzane w oparciu o wiedzę zawodową urbanistów sporządzających projekt studium powinny być ich podstawą. Należy również zauważyć, że zgodnie z przepisami upzp, w studium określa się wskaźniki dotyczące zagospodarowania i użytkowania, które powinny stanowić m.in. podstawę do ustalenia chłonności poszczególnych terenów. Tym samym procedowane projekty studiów lub ich zmian powinny bazować na przeprowadzonych analizach, a dostosowanie prowadzonych analiz do uszczegółowionych wymogów ustawowych nie powinno nastręczać trudności. Natomiast projekty studiów przygotowane bez analiz należało uznać jako wadliwe także na podstawie przepisów upzp w jej brzmieniu przed wprowadzeniem omawianych zmian.

Czy w tym samym zakresie stosuje się przepisy dotyczące obowiązku sporządzenia uzasadnienia projektu planu miejscowego?

Tak. Zgodnie z § 143 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. z 2002 r. Nr 100, poz. 908) do aktów prawa miejscowego stosuje się odpowiednio zasady wyrażone m. in. w dziale V tego rozporządzenia, w którym znajduje się przepis § 131 ust. 1 w brzmieniu: Do projektu rozporządzenia dołącza się uzasadnienie. Zatem zmiana dokonana w art. 15 ust. 1 upzp nie polega na wprowadzeniu obowiązku sporządzenia uzasadnienia planu miejscowego, lecz jedynie precyzuje co uzasadnienie to powinno zawierać, przy czym większość z unormowanych elementów stanowić powinno treść prawidłowo sporządzonego uzasadnienia także przed dokonaniem ww. zmian, koresponduje bowiem ściśle z przedmiotem regulacji planistycznej. Należy podkreślić, że zgodnie z zasadą władztwa planistycznego gminy, wielokrotnie analizowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych, ingerencja gminy w status prawnoplanistyczny nieruchomości oceniana jest w postępowaniach sądowych z uwzględnieniem celów, jakie osiągnąć ma plan miejscowy. Brak uzasadnienia tego planu powoduje niemożność oceny jurydycznej, czy dana regulacja służy ich osiągnięciu bądź jest z nimi związana. Stąd sporządzanie uzasadnień planów miejscowych wydaje się obowiązkowe już z punktu widzenia zasady praworządności, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, bowiem w demokratycznym państwie prawnym uzasadnienie służy ujawnieniu intencji prawodawcy i jest jednym z mechanizmów kontroli społecznej, umożliwiając pośrednie uczestnictwo ogółu obywateli danego państwa w procesie rządzenia państwem. Poza tą podstawową funkcją warto wziąć pod uwagę również to, że uzasadnienia projektów aktów prawnych odgrywają ważną rolę także w samym procesie prawotwórczym, porządkując informacje uzyskiwane w poszczególnych etapach tego procesu, upowszechniając wiedzę o projektowanej regulacji oraz służąc w procesie stosowania prawa jako tzw. niesamoistne źródło prawa, ułatwiając zrozumienie intencji prawodawcy na etapie konsumowania ustaleń planu miejscowego, czy w świetle powszechnie znanych problemów z interpretacją planów miejscowych na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę wydaje się szczególnie warte podkreślenia. Uzasadnienie jako załącznik do uchwały dotyczącej planu miejscowego powinien być przesyłany i udostępniany razem z projektem uchwały. Uzasadnienie powinno być również aktualizowane wraz ze zmianami w treści projektu uchwały dotyczącej planu miejscowego oraz zmianami prawa.

Jak należy stosować nowowprowadzony przepis art. 9 ust. 3a upzp?

Przepis brzmi: „Zmiana studium dla części obszaru gminy wymaga dokonania, zarówno w części tekstowej jak i graficznej studium, zmian w odniesieniu do wszystkich treści, które w wyniku wprowadzonej zmiany przestają być aktualne, w szczególności zmian w zakresie określonym w art. 10 ust. 1.”

Celem przepisu jest umożliwienie realizacji zasad planowania przestrzennego oraz funkcjonowanie studiów o aktualnej, pełnej i spójnej treści, które mogą być rzetelną podstawą do podejmowania działań planistycznych i uchwalania planów miejscowych tworzących i utrwalających ład przestrzenny, mających na względzie i ważących interes publiczny oraz interesy indywidualne, w tym możliwości finansowe gminy oraz bezpieczeństwo inwestycyjne i dostęp do infrastruktury technicznej oraz społecznej, jak również transportu publicznego.

Przepis należy rozumieć w ten sposób, iż w przypadku dokonywania zmiany studium dla części obszaru gminy należy dokonać także innych zmian studium, tak by informacje zawarte w nim (jako całości) były aktualne i spójne – studium jako dokument będący podstawą planów miejscowych nie może zawierać treści wewnętrznie sprzecznych lub niespójnych, bowiem będzie to bezpośrednio rzutować na jakość i wartość rozwiązań przyjętych w planie miejscowym, treści dyspozycji przestrzennych, jak również ład przestrzenny, funkcję przestrzeni oraz jej wartość ekonomiczną, a także na poziom odszkodowań, które gmina będzie obowiązana wypłacić. Uznanie, że fragmentaryczne zmiany studium mogą następować w oderwaniu od ogółu sytuacji planistycznej w gminie stanowi wręcz zaprzeczenie celów, dla których ustawa wprowadziła obowiązek sporządzania takiego aktu.

Omawiane działanie (aktualizacja i zmiana dodatkowych treści studium, co wiąże się z koniecznością przeprowadzenia analiz) dotyczy w szczególności zmian polegających na wskazaniu dla danego obszaru nowych kierunków dotyczących zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w szczególności przeznaczenia pod zabudowę terenów o dotychczas innej funkcji – bowiem zmiany tego rodzaju zwykle wymagają aktualizacji innych danych zawartych w studium związanych z prowadzeniem polityki przestrzennej gminy – wyznaczanie danego obszaru jako obszar możliwej zabudowy wiąże się wprost z przyszłymi zobowiązaniami gminy wynikającymi z konieczności budowy infrastruktury technicznej (w tym nabyciem nieruchomości pod drogi publiczne) i zapewnieniem dostępu do infrastruktury społecznej – pamiętać bowiem należy, że treść studium stanowi podstawę do opracowania planu miejscowego. Omawiana regulacja wiąże się ściśle z zasadami planowania oraz regulacjami uszczegóławiającymi regulacje dotyczące konieczności przeprowadzania analiz.

Przepis ten nie oznacza jednak, że każda zmiana w studium wiąże się z koniecznością dokonywania modyfikacji tego aktu w szerokim zakresie. Gmina, stosując kryterium dezaktualizacji treści studium na skutek projektowanej zmiany, może w uzasadnionych przypadkach uznać, że zamierzona zmiana nie rodzi konieczności szerokiej nowelizacji studium. Dotyczyć to może np. korekt przebiegu inwestycji celu publicznego, uwzględnienia w studium ustanowionej formy ochrony przyrody, która nie prowadzi do konieczności wprowadzania lub rozszerzania ograniczeń w zagospodarowaniu itd. Generalnie uznać można, że istnieje szereg zmian w studium, których punktowy charakter – lub brak istotnego wpływu na pozostałe obszary gminy – uzasadnia przyjęcie, że dla takiej zmiana nowowprowadzany przepis nie  rodzi żadnych nowych obowiązków. W każdym przypadku kluczowe będzie jednak szerokie uzasadnienie tej decyzji, pozwalające na ocenę legalności działania gminy.

Ustawa o rewitalizacji - najczęściej zadawane pytania (PDF 414 KB)