Trwa ładowanie...

 

Trwa zapisywanie na newsletter...

Planowanie przestrzenne

Czym jest planowanie przestrzenne

Przestrzeń naszego kraju jest dobrem wspólnym, ale ograniczonym. Trzeba więc korzystać z niej racjonalnie. By dobrze gospodarować przestrzenią, trzeba znać wszystkie jej elementy (naturalne i wytworzone przez człowieka) oraz występujące między nimi relacje. Taka wiedza pozwala rozwijać, ulepszać i chronić polską przestrzeń i zaspokajać potrzeby jej użytkowników (np. mieszkańców, przedsiębiorców, państwa).

Planowanie przestrzenne można więc zdefiniować jako usystematyzowane działania, których celem jest efektywne wykorzystanie przestrzeni, godzące interesy różnych jej użytkowników oraz realizujące cele społeczne i gospodarcze.

Ważnym aspektem planowania przestrzennego jest również wykorzystanie i zabezpieczenie środowiska naturalnego i zabudowanego w taki sposób, by możliwe było zaspokojenie potrzeby obecnych i przyszłych pokoleń.

Kto zarządza polską przestrzenią

Zarządzanie przestrzenią – czyli realizowanie polityki przestrzennej – odbywa się w Polsce na poziomie gminy zgodnie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ustawa ukierunkowuje przeznaczanie terenów na określone cele oraz ustala zasady ich zabudowy i zagospodarowania.

Aktualnie w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju trwają prace nad nowelizacją tej ustawy, dzięki której zasady gospodarowania przestrzenią, np. minimalizowanie zabudowy nowych terenów, będą w dostosowane do potrzeb jej użytkowników. Podstawowym celem zmian jest porządkowanie polskiej przestrzeni m.in. dzięki eliminowaniu możliwości chaotycznej zabudowy i stopniowemu przywracaniu ładu przestrzennego.

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzone ustawą o rewitalizacji

Z dniem 18 listopada 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. poz. 1777). W przepisie art. 41 wprowadza ona zmiany w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2015 r., poz. 199, z późn. zm., dalej jako: upzp), które wchodzą w życie w tym samym terminie.

Czy nowe przepisy stosuje się do postępowań w przedmiocie uchwalenia bądź zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w gminie, toczących się w dniu wejścia w życie ustawy?

Tak. Zgodnie z utrwaloną wykładnią Trybunału Konstytucyjnego, nieuregulowanie przez prawodawcę kwestii przejściowych, pozwalających na stosowanie dotychczasowych przepisów do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie zmian ustawowych, oznacza zastosowanie zasady działania nowego prawa wprost („Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne.” – wyrok w sprawie K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r., OTK-A 2006/10/149, Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522). W związku z tym wymogi stawiane studium w zmodyfikowanych przepisach obowiązują również w przypadku postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Inaczej mówiąc, że jeżeli w dniu 18 listopada 2015 r. toczyło się postępowanie w przedmiocie uchwalenia bądź zmiany studium, to należy projekt dokumentu dostosować do nowych wymogów.

Należy jednocześnie podkreślić, że omawiane zmiany w upzp jedynie precyzują wymogi stawiane projektowi aktu planowania przestrzennego, nie kształtując w tym zakresie zupełnie nowych regulacji. Uchwalone rozwiązania doprecyzowują obecnie obowiązujące przepisy poprzez wskazanie, jakie podstawowe elementy powinny być brane pod uwagę przy ustalaniu potrzeb i możliwości rozwoju gminy (art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz ust. 5-7 upzp). Należy jednak zauważyć, że określanie i uwzględnianie tych potrzeb i możliwości w studium obowiązywało także przed wejściem w życie tych zmian, a wskazane w nowelizacji ustawy analizy przeprowadzane w oparciu o wiedzę zawodową urbanistów sporządzających projekt studium powinny być ich podstawą. Należy również zauważyć, że zgodnie z przepisami upzp, w studium określa się wskaźniki dotyczące zagospodarowania i użytkowania, które powinny stanowić m.in. podstawę do ustalenia chłonności poszczególnych terenów. Tym samym procedowane projekty studiów lub ich zmian powinny bazować na przeprowadzonych analizach, a dostosowanie prowadzonych analiz do uszczegółowionych wymogów ustawowych nie powinno nastręczać trudności. Natomiast projekty studiów przygotowane bez analiz należało uznać jako wadliwe także na podstawie przepisów upzp w jej brzmieniu przed wprowadzeniem omawianych zmian.

Czy w tym samym zakresie stosuje się przepisy dotyczące obowiązku sporządzenia uzasadnienia projektu planu miejscowego?

Tak. Zgodnie z § 143 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. z 2002 r. Nr 100, poz. 908) do aktów prawa miejscowego stosuje się odpowiednio zasady wyrażone m. in. w dziale V tego rozporządzenia, w którym znajduje się przepis § 131 ust. 1 w brzmieniu: Do projektu rozporządzenia dołącza się uzasadnienie. Zatem zmiana dokonana w art. 15 ust. 1 upzp nie polega na wprowadzeniu obowiązku sporządzenia uzasadnienia planu miejscowego, lecz jedynie precyzuje co uzasadnienie to powinno zawierać, przy czym większość z unormowanych elementów stanowić powinno treść prawidłowo sporządzonego uzasadnienia także przed dokonaniem ww. zmian, koresponduje bowiem ściśle z przedmiotem regulacji planistycznej. Należy podkreślić, że zgodnie z zasadą władztwa planistycznego gminy, wielokrotnie analizowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych, ingerencja gminy w status prawnoplanistyczny nieruchomości oceniana jest w postępowaniach sądowych z uwzględnieniem celów, jakie osiągnąć ma plan miejscowy. Brak uzasadnienia tego planu powoduje niemożność oceny jurydycznej, czy dana regulacja służy ich osiągnięciu bądź jest z nimi związana. Stąd sporządzanie uzasadnień planów miejscowych wydaje się obowiązkowe już z punktu widzenia zasady praworządności, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, bowiem w demokratycznym państwie prawnym uzasadnienie służy ujawnieniu intencji prawodawcy i jest jednym z mechanizmów kontroli społecznej, umożliwiając pośrednie uczestnictwo ogółu obywateli danego państwa w procesie rządzenia państwem. Poza tą podstawową funkcją warto wziąć pod uwagę również to, że uzasadnienia projektów aktów prawnych odgrywają ważną rolę także w samym procesie prawotwórczym, porządkując informacje uzyskiwane w poszczególnych etapach tego procesu, upowszechniając wiedzę o projektowanej regulacji oraz służąc w procesie stosowania prawa jako tzw. niesamoistne źródło prawa, ułatwiając zrozumienie intencji prawodawcy na etapie konsumowania ustaleń planu miejscowego, czy w świetle powszechnie znanych problemów z interpretacją planów miejscowych na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę wydaje się szczególnie warte podkreślenia. Uzasadnienie jako załącznik do uchwały dotyczącej planu miejscowego powinien być przesyłany i udostępniany razem z projektem uchwały. Uzasadnienie powinno być również aktualizowane wraz ze zmianami w treści projektu uchwały dotyczącej planu miejscowego oraz zmianami prawa.

Jak należy stosować nowowprowadzony przepis art. 9 ust. 3a upzp?

Przepis brzmi: „Zmiana studium dla części obszaru gminy wymaga dokonania, zarówno w części tekstowej jak i graficznej studium, zmian w odniesieniu do wszystkich treści, które w wyniku wprowadzonej zmiany przestają być aktualne, w szczególności zmian w zakresie określonym w art. 10 ust. 1.”

Celem przepisu jest umożliwienie realizacji zasad planowania przestrzennego oraz funkcjonowanie studiów o aktualnej, pełnej i spójnej treści, które mogą być rzetelną podstawą do podejmowania działań planistycznych i uchwalania planów miejscowych tworzących i utrwalających ład przestrzenny, mających na względzie i ważących interes publiczny oraz interesy indywidualne, w tym możliwości finansowe gminy oraz bezpieczeństwo inwestycyjne i dostęp do infrastruktury technicznej oraz społecznej, jak również transportu publicznego.

Przepis należy rozumieć w ten sposób, iż w przypadku dokonywania zmiany studium dla części obszaru gminy należy dokonać także innych zmian studium, tak by informacje zawarte w nim (jako całości) były aktualne i spójne – studium jako dokument będący podstawą planów miejscowych nie może zawierać treści wewnętrznie sprzecznych lub niespójnych, bowiem będzie to bezpośrednio rzutować na jakość i wartość rozwiązań przyjętych w planie miejscowym, treści dyspozycji przestrzennych, jak również ład przestrzenny, funkcję przestrzeni oraz jej wartość ekonomiczną, a także na poziom odszkodowań, które gmina będzie obowiązana wypłacić. Uznanie, że fragmentaryczne zmiany studium mogą następować w oderwaniu od ogółu sytuacji planistycznej w gminie stanowi wręcz zaprzeczenie celów, dla których ustawa wprowadziła obowiązek sporządzania takiego aktu.

Omawiane działanie (aktualizacja i zmiana dodatkowych treści studium, co wiąże się z koniecznością przeprowadzenia analiz) dotyczy w szczególności zmian polegających na wskazaniu dla danego obszaru nowych kierunków dotyczących zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w szczególności przeznaczenia pod zabudowę terenów o dotychczas innej funkcji – bowiem zmiany tego rodzaju zwykle wymagają aktualizacji innych danych zawartych w studium związanych z prowadzeniem polityki przestrzennej gminy – wyznaczanie danego obszaru jako obszar możliwej zabudowy wiąże się wprost z przyszłymi zobowiązaniami gminy wynikającymi z konieczności budowy infrastruktury technicznej (w tym nabyciem nieruchomości pod drogi publiczne) i zapewnieniem dostępu do infrastruktury społecznej – pamiętać bowiem należy, że treść studium stanowi podstawę do opracowania planu miejscowego. Omawiana regulacja wiąże się ściśle z zasadami planowania oraz regulacjami uszczegóławiającymi regulacje dotyczące konieczności przeprowadzania analiz.

Przepis ten nie oznacza jednak, że każda zmiana w studium wiąże się z koniecznością dokonywania modyfikacji tego aktu w szerokim zakresie. Gmina, stosując kryterium dezaktualizacji treści studium na skutek projektowanej zmiany, może w uzasadnionych przypadkach uznać, że zamierzona zmiana nie rodzi konieczności szerokiej nowelizacji studium. Dotyczyć to może np. korekt przebiegu inwestycji celu publicznego, uwzględnienia w studium ustanowionej formy ochrony przyrody, która nie prowadzi do konieczności wprowadzania lub rozszerzania ograniczeń w zagospodarowaniu itd. Generalnie uznać można, że istnieje szereg zmian w studium, których punktowy charakter – lub brak istotnego wpływu na pozostałe obszary gminy – uzasadnia przyjęcie, że dla takiej zmiana nowowprowadzany przepis nie rodzi żadnych nowych obowiązków. W każdym przypadku kluczowe będzie jednak szerokie uzasadnienie tej decyzji, pozwalające na ocenę legalności działania gminy.

Zmiany w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzone ustawą o rewitalizacji (PDF 268 KB)

Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju

W ministerstwie powstał też najważniejszy dokument strategiczny w Polsce, dotyczący zarządzania przestrzenią – Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030. Wskazuje on na konieczne zmiany w planowaniu przestrzennym. W dokumencie:

  • przedstawiono wizję zagospodarowania przestrzennego kraju do 2030 roku,
  • określono cele i kierunki polityki przestrzennego zagospodarowania kraju,
  • wskazano zasady, według których działalność człowieka powinna być realizowana w przestrzeni.

Wdrażanie dyrektywy INSPIRE

W 2007 roku Komisja Europejska przyjęła Dyrektywę INSPIRE, której celem jest ułatwienie dostępu do danych przestrzennych. Obecnie zebranie i analiza takich danych (np. dotyczących konkretnej działki) jest utrudnione, ze względu na olbrzymią liczbę baz rozproszone w wielu instytucjach.

Dane przestrzenne, sposoby ich udostępniania, instytucje i ludzie tworzący i zarządzający tymi danymi to, zgodnie z dyrektywą, elementy Infrastruktury Informacji Przestrzennej. Dyrektywa określa podstawowe zasady funkcjonowania infrastruktury w zakresie: metadanych, zbiorów danych przestrzennych i usług z nimi związanych. Reguluje zasady udostępniania i wspólnego korzystania z zasobów Infrastruktury. Ponadto ustala mechanizmy koordynujące, monitorujące i raportujące wdrażanie INSPIRE w Unii Europejskiej.

Rolą Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju jest organizowanie, koordynowanie i monitorowanie działań związanych z tworzeniem, utrzymywaniem i rozwijaniem Infrastruktury Informacji Przestrzennej w zakresie tematu „zagospodarowanie przestrzenne”. Ministerstwo wspierają samorządy we wdrażaniu zasad INSPIRE:

  • pozyskuje środki z funduszy europejskich,
  • zleca prace badawcze,
  • zmienia prawo,
  • organizuje szkolenia,
  • przygotowuje publikacje,
  • prowadzi punkt kontaktowy.

Szczegółowe informacje dotyczące prac Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju w zakresie wdrażania zasad INSPIRE do polskiego systemu planowania przestrzennego, można uzyskać pod numerem telefonu: 22 273 83 00 lub pod adresem e-mail: zagospodarowanie.przestrzenne@mir.gov.pl.

Dowiedz się więcej o wdrażaniu Dyrektywy INSPIRE.

Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna

Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna doradza Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju w sprawach planowania i zagospodarowania przestrzennego. Komisja rozpatruje sprawy z inicjatywy ministra lub - po uzgodnieniu z ministrem - na własny wniosek, wyrażając stanowiska w formie pisemnych uchwał stanowiących załącznik do protokołu z posiedzenia komisji. Przewodniczący komisji i jej członkowie są powoływani i odwoływani przez ministra. Komisja funkcjonuje na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Więcej informacji o pracach Głównej Komisja Urbanistyczno-Architektonicznej.

Projekty realizowane w ramach PO WER 2014-2020

Dla usprawnienia prowadzenia polityki przestrzennej i miejskiej realizowane są dwa projekty w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020:

1. "Zainspiruj naszą przestrzeń – programy szkoleniowe i publikacje dla planistów – etap I"

Celem projektu jest stworzenie narzędzi mających wpływ na zwiększenie potencjału instytucjonalnego administracji publicznej w zakresie planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz usprawnienie procesów inwestycyjno-budowlanych. Cel ten będzie realizowany poprzez opracowanie programów dwóch szkoleń:

  • szkolenia systemowego ukierunkowanego na podnoszenie kwalifikacji i wiedzy odnośnie budowy infrastruktury informacji przestrzennej w zakresie zagospodarowania przestrzennego;
  • szkolenia ukierunkowanego na podnoszenie kompetencji w zakresie planowania przestrzennego, w szczególności w kontekście jego niskoemisyjności oraz prognozowania realnego zapotrzebowania na tereny i formy jego zagospodarowania.

Ponadto w ramach projektu zostanie opracowanych i wydanych pięć publikacji, skierowanych do osób zaangażowanych w kształtowanie polskiej przestrzeni, z następujących tematów:

  • Niskoemisyjność w planowaniu przestrzennym,
  • Narzędzia partycypacji społecznej w planowaniu przestrzennym,
  • Teledetekcja w planowaniu przestrzennym,
  • Kształtowanie przestrzeni miejskiej,
  • Powiązania planowania przestrzennego z długofalowym planowaniem rozwoju.

Wydane publikacje będą rozdystrybuowane do jednostek samorządu terytorialnego, a ich elektroniczne wersje zostaną zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju.

Beneficjent: Departament Polityki Przestrzennej w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju.

Okres realizacji projektu: od 17 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2016 r.

Całkowita wartość projektu: 1 859 100,00 zł.

Dofinansowanie z UE ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego: 1 566 857,91 zł.

2. "Wspólna przestrzeń – wspólne dobro – system monitorowania zmian w zagospodarowaniu przestrzennym – etap I"

Projekt ma na celu opracowanie założeń modelu i organizacji systemu monitorowania procesów przestrzennych, opracowanie wariantowej propozycji jego implementacji oraz bazy mierników i wskaźników, a także koncepcji narzędzi TIK z uwzględnieniem zastosowania technik satelitarnych. Ponadto projekt zakłada opracowanie i zamieszczenie na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju publikacji elektronicznej poświęconej bazie mierników i wskaźników oraz przykładom dobrych praktyk w zakresie zarówno krajowych, jak i międzynarodowych doświadczeń w tworzeniu systemów monitoringu zagospodarowania przestrzennego.

Beneficjent: Departament Polityki Przestrzennej w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju.

Okres realizacji projektu: od 30 września 2015 r. do 31 grudnia 2016 r.

Całkowita wartość projektu: 562 500,00 zł.

Dofinansowanie z UE ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego: 474 075,00 zł.Zestawienie znaków: od lewej Fundusz Spójności POWER MIiR Unia Europejska